Điều kiện khấu trừ thuế GTGT đầu vào và lỗi hay bị loại
Hóa đơn mua vào đầy đủ, hàng nhập kho đủ, nhưng rà lại sổ vẫn bị loại một phần thuế GTGT đầu vào — lý do hay gặp nhất là những hóa đơn vài triệu đồng trả bằng tiền mặt. Pháp luật không cấm trả tiền mặt, nhưng muốn khấu trừ thì phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt, và mốc hiện nay là 5 triệu đồng chứ không còn 20 triệu như nhiều người vẫn nhớ.
Tóm tắt nhanh
- Khoản 2 Điều 14 Luật Thuế giá trị gia tăng (bản hợp nhất tại Văn bản hợp nhất 114/VBHN-VPQH ngày 20/5/2026) đặt ra hai điều kiện chung: có hóa đơn GTGT (hoặc chứng từ nộp thuế ở khâu nhập khẩu, chứng từ nộp thuế thay phía nước ngoài) và có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt. Riêng hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu còn phải đáp ứng điểm c khoản 2 Điều 14 và Điều 27, Điều 28 Nghị định 181/2025/NĐ-CP — bài này không đi vào nhóm đó.
- Điều 26 Nghị định 181/2025/NĐ-CP, bản hợp nhất tại Văn bản hợp nhất 18/VBHN-BTC ngày 04/6/2026 (hợp nhất Nghị định 181/2025/NĐ-CP ngày 01/7/2025 với Nghị định 359/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 và Nghị định 144/2026/NĐ-CP ngày 05/5/2026), quy định ngưỡng phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt là từ 05 triệu đồng trở lên, đã bao gồm thuế GTGT.
- Mua của cùng một người nộp thuế nhiều lần trong cùng một ngày, mỗi lần dưới 5 triệu nhưng tổng từ 5 triệu trở lên, thì cũng phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt.
- Thuế GTGT đầu vào không được khấu trừ thì thường được tính vào chi phí hoặc nguyên giá tài sản cố định — nhưng riêng thuế của hàng hóa, dịch vụ mua vào từng lần có giá trị từ 05 triệu đồng trở lên mà không có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt thì không được tính vào chi phí.
- Hàng hóa, dịch vụ dùng đồng thời cho hoạt động chịu thuế và không chịu thuế phải hạch toán riêng; không hạch toán riêng được thì phân bổ theo tỷ lệ doanh thu.
Hai điều kiện bắt buộc khi khấu trừ thuế GTGT đầu vào
Doanh nghiệp nộp thuế theo phương pháp khấu trừ muốn khấu trừ thuế GTGT đầu vào thì phải đáp ứng điều kiện tại khoản 2 Điều 14 Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15. Nội dung hiện hành của điều này nằm tại Văn bản hợp nhất 114/VBHN-VPQH ngày 20/5/2026, hợp nhất Luật số 48/2024/QH15 với các Luật số 90/2025/QH15, số 149/2025/QH15 và số 09/2026/QH16. Khoản 2 Điều 14 có ba điểm: hai điểm a và b nói dưới đây áp dụng chung, còn điểm c đặt thêm yêu cầu hồ sơ cho hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu (chi tiết tại Điều 27 và Điều 28 Nghị định 181/2025/NĐ-CP), nằm ngoài phạm vi bài này.
Điều kiện thứ nhất: hóa đơn hoặc chứng từ nộp thuế
Theo điểm a khoản 2 Điều 14, phải có hóa đơn GTGT mua hàng hóa, dịch vụ, hoặc chứng từ nộp thuế GTGT ở khâu nhập khẩu, hoặc chứng từ nộp thuế GTGT thay cho phía nước ngoài trong trường hợp quy định tại khoản 3 và khoản 4 Điều 4 của Luật. Cũng tại điểm a này, Luật giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định chứng từ nộp thuế GTGT thay cho phía nước ngoài. Điều 25 Nghị định 181/2025/NĐ-CP nhắc lại yêu cầu về hóa đơn, chứng từ và nói rõ chứng từ nộp thuế thay phía nước ngoài bao gồm cả chứng từ nộp thuế GTGT theo tỷ lệ % nhân với doanh thu.
Một điểm nhiều người bỏ qua: hóa đơn phải hợp pháp. Khoản 15 Điều 23 Nghị định 181/2025/NĐ-CP quy định cơ sở kinh doanh không đáp ứng quy định về khấu trừ thuế tại Mục 1, Mục 2 Chương III của nghị định này, và các hóa đơn, chứng từ được lập từ các hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 13 Luật Thuế giá trị gia tăng, thì không được khấu trừ thuế GTGT. Điều 13 liệt kê các hành vi như mua bán hóa đơn, tạo lập giao dịch mua bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ không có thật, sử dụng hóa đơn không hợp pháp hoặc sử dụng không hợp pháp hóa đơn.
Điều kiện thứ hai: chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt từ 5 triệu đồng
Điểm b khoản 2 Điều 14 Luật yêu cầu có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đối với hàng hóa, dịch vụ mua vào, trừ một số trường hợp đặc thù theo quy định của Chính phủ. Con số cụ thể nằm ở Điều 26 Nghị định 181/2025/NĐ-CP: cơ sở kinh doanh phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đối với hàng hóa, dịch vụ mua vào (bao gồm cả hàng hóa nhập khẩu) từ 05 triệu đồng trở lên đã bao gồm thuế GTGT.
Hai chữ "đã bao gồm thuế GTGT" rất đáng để ý: ngưỡng tính trên tổng tiền phải trả ghi ở hóa đơn, không phải trên giá chưa thuế. Hóa đơn giá chưa thuế 4,8 triệu đồng, giả định thuế suất 10% nên thuế GTGT là 480 nghìn đồng, tổng 5,28 triệu đồng — đã vượt ngưỡng và phải thanh toán không dùng tiền mặt. Hóa đơn của bạn áp thuế suất khác thì thay số theo đúng thuế suất ghi trên hóa đơn rồi so với mốc 5 triệu.
Khoản 1 Điều 26 còn chốt một chi tiết hay vướng: chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt là chứng từ chứng minh việc thanh toán không dùng tiền mặt theo quy định của Nghị định số 52/2024/NĐ-CP ngày 15/5/2024 của Chính phủ về thanh toán không dùng tiền mặt, trừ các chứng từ bên mua nộp tiền mặt vào tài khoản của bên bán. Giấy nộp tiền mặt tại quầy ngân hàng vào tài khoản nhà cung cấp không phải chứng từ hợp lệ để khấu trừ.
Mua nhiều lần trong một ngày: cộng dồn theo từng người bán
Khoản 3 Điều 26 Nghị định 181/2025/NĐ-CP quy định: mua hàng hóa, dịch vụ của một người nộp thuế có giá trị dưới 05 triệu đồng nhưng mua nhiều lần trong cùng một ngày có tổng giá trị từ 05 triệu đồng trở lên thì chỉ được khấu trừ thuế đối với trường hợp có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt.
Đây là chỗ doanh nghiệp thương mại, nhà hàng, công trình xây dựng hay mất thuế nhất. Ví dụ: trong một ngày, công ty mua vật tư của cùng một nhà cung cấp ba lần, mỗi lần 2,4 triệu đồng (đã có thuế GTGT), trả tiền mặt cả ba lần. Từng hóa đơn đều dưới 5 triệu, nhưng tổng trong ngày là 7,2 triệu đồng của cùng một người bán, nên phần thuế GTGT trên cả ba hóa đơn này không đủ điều kiện khấu trừ.
Lưu ý cách đọc: điều kiện cộng dồn tính theo từng người nộp thuế và trong cùng một ngày. Mua của ba nhà cung cấp khác nhau, mỗi bên 2,4 triệu trong cùng ngày thì không bị cộng dồn.
Các trường hợp đặc thù theo khoản 2 Điều 26
Khoản 2 Điều 26 liệt kê các trường hợp đặc thù theo điểm b khoản 2 Điều 14 Luật. Bảng dưới đây tóm lại những nhóm hay gặp ở doanh nghiệp vừa và nhỏ. Lưu ý: chỉ nhóm đầu tiên là thực sự không cần chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt; các nhóm sau đều không được trả bằng tiền mặt, nhưng hồ sơ phải chứng minh lại khác nhau theo từng trường hợp — có trường hợp bù trừ thì không phát sinh khoản chi trả nào mà thay bằng biên bản đối chiếu.
| Trường hợp | Yêu cầu hồ sơ theo Điều 26 Nghị định 181/2025/NĐ-CP |
|---|---|
| Hóa đơn mua vào từng lần dưới 05 triệu đồng (giá đã có thuế GTGT); hàng hóa, dịch vụ nhập khẩu từng lần dưới 05 triệu đồng; hàng nhập khẩu là quà biếu, quà tặng, hàng mẫu không phải trả tiền của tổ chức, cá nhân ở nước ngoài | Không cần chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt (điểm h khoản 2) |
| Thanh toán bù trừ giữa giá trị mua vào với giá trị bán ra, vay mượn hàng; bù trừ công nợ như vay, mượn tiền, cấn trừ công nợ qua bên thứ ba; thanh toán ủy quyền qua bên thứ ba không dùng tiền mặt | Phương thức thanh toán phải được quy định cụ thể trong hợp đồng. Tùy trường hợp còn phải có biên bản đối chiếu số liệu và xác nhận giữa hai bên (ba bên nếu bù trừ qua bên thứ ba), hoặc hợp đồng vay, mượn tiền bằng văn bản lập trước đó kèm chứng từ chuyển tiền giữa hai tài khoản. Đọc đủ điều kiện của từng trường hợp tại điểm a, b và c khoản 2 |
| Thanh toán tiền hàng hóa, dịch vụ bằng cổ phiếu, trái phiếu | Phương thức này phải được quy định cụ thể trong hợp đồng và phải có hợp đồng mua bán dưới hình thức văn bản được lập trước đó (điểm d khoản 2) |
| Nhân viên được ủy quyền thanh toán không dùng tiền mặt, công ty hoàn lại sau | Việc ủy quyền cho cá nhân là người lao động thanh toán không dùng tiền mặt phải theo quy chế tài chính hoặc quy chế nội bộ của doanh nghiệp, và doanh nghiệp phải thanh toán lại cho người lao động bằng hình thức không dùng tiền mặt (điểm i khoản 2) |
Điểm đ khoản 2 Điều 26 bổ sung một quy tắc dễ bị quên: sau khi áp dụng các hình thức bù trừ, ủy quyền, thanh toán bằng cổ phiếu, trái phiếu nêu trên, nếu phần giá trị còn lại được thanh toán bằng tiền có giá trị từ 05 triệu đồng trở lên thì chỉ được khấu trừ thuế khi có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt.
Mua trả chậm, trả góp: được khấu trừ trước, điều chỉnh sau nếu không trả qua ngân hàng
Quy định về trả chậm, trả góp tại điểm g khoản 2 Điều 26 Nghị định 181/2025/NĐ-CP đã được sửa đổi bởi Điều 4 Nghị định 144/2026/NĐ-CP ngày 05/5/2026, có hiệu lực từ ngày 20/6/2026. Nội dung hiện hành gồm ba bước:
- Với hàng hóa, dịch vụ mua trả chậm, trả góp có giá trị từ 05 triệu đồng trở lên, doanh nghiệp căn cứ hợp đồng mua bằng văn bản, hóa đơn GTGT và chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt để khấu trừ thuế đầu vào.
- Nếu chưa có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt vì chưa đến thời điểm thanh toán theo hợp đồng, phụ lục hợp đồng thì doanh nghiệp vẫn được khấu trừ thuế GTGT đầu vào.
- Đến thời điểm thanh toán theo hợp đồng, phụ lục hợp đồng mà vẫn không có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt thì phải kê khai, điều chỉnh giảm số thuế đầu vào đã khấu trừ của phần giá trị không có chứng từ, vào kỳ tính thuế phát sinh nghĩa vụ thanh toán. Nếu sau đó có chứng từ thì được kê khai, khấu trừ lại vào kỳ tính thuế có chứng từ.
Điểm hay sai nằm ở bước ba: hạn thanh toán trong hợp đồng đã qua, bên mua vẫn chưa trả hoặc trả tiền mặt, nhưng không ai nhớ quay lại điều chỉnh tờ khai. Nên lập bảng theo dõi hạn thanh toán ghi trong hợp đồng và phụ lục, rà lại mỗi kỳ khai thuế.
Khấu trừ toàn bộ, khấu trừ một phần hay không được khấu trừ
Điều kiện về hóa đơn và chứng từ thanh toán chỉ là cửa thứ nhất. Cửa thứ hai là mục đích sử dụng, quy định tại khoản 1 Điều 14 Luật và chi tiết ở Điều 23 Nghị định 181/2025/NĐ-CP.
Hàng dùng cho cả hoạt động chịu thuế và không chịu thuế
Khoản 2 Điều 23 quy định: hàng hóa (bao gồm cả tài sản cố định), dịch vụ dùng đồng thời cho sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ chịu thuế và không chịu thuế thì chỉ được khấu trừ phần đầu vào dùng cho hoạt động chịu thuế. Doanh nghiệp phải hạch toán riêng phần được khấu trừ và không được khấu trừ; không hạch toán riêng được thì số được khấu trừ tính theo tỷ lệ % giữa doanh thu của hàng hóa, dịch vụ chịu thuế GTGT so với tổng doanh thu hàng hóa, dịch vụ bán ra trong kỳ tính thuế.
Cách xác định tổng doanh thu để tính tỷ lệ này đã được Điều 3 Nghị định 144/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung vào khoản 2 Điều 23, áp dụng từ ngày 20/6/2026. Doanh nghiệp thuộc diện này nên đọc trực tiếp điểm a và điểm c khoản 2 Điều 23 của bản hợp nhất.
Những khoản bị loại hoặc chỉ khấu trừ một phần dù hồ sơ đủ
- Ô tô chở người từ 09 chỗ ngồi trở xuống trên 1,6 tỷ đồng. Khoản 4 Điều 24 Nghị định 181/2025/NĐ-CP: với tài sản cố định là ô tô chở người từ 09 chỗ ngồi trở xuống có trị giá vượt trên 1,6 tỷ đồng (giá chưa có thuế GTGT) thì số thuế đầu vào được khấu trừ tương ứng với phần trị giá đến 1,6 tỷ đồng. Khoản này loại trừ ô tô sử dụng vào kinh doanh vận chuyển hàng hóa, hành khách, kinh doanh du lịch, khách sạn và ô tô dùng để làm mẫu, lái thử cho kinh doanh ô tô. Ví dụ: xe 7 chỗ giá chưa thuế 2 tỷ đồng, giả sử thuế GTGT trên hóa đơn là 200 triệu đồng, thì được khấu trừ phần tương ứng 1,6 tỷ trên 2 tỷ, tức 160 triệu đồng.
- Hàng hao hụt vượt định mức. Khoản 1 Điều 23: thuế đầu vào của hàng bị tổn thất không được bồi thường, hàng hao hụt tự nhiên do tính chất lý hóa trong quá trình vận chuyển được khấu trừ, nhưng doanh nghiệp phải có đầy đủ hồ sơ, tài liệu chứng minh tổn thất không được bồi thường. Nếu pháp luật có quy định định mức hao hụt tự nhiên thì phần vượt định mức không được khấu trừ.
Ở chiều ngược lại, có hai điểm thường bị kế toán loại oan. Khoản 7 Điều 23 cho khấu trừ thuế đầu vào của hàng hóa mà doanh nghiệp dùng để cho, biếu, tặng, khuyến mại, quảng cáo, kể cả hàng mua ngoài hoặc tự sản xuất. Khoản 5 Điều 23 cho khấu trừ thuế đầu vào phát sinh trong tháng, quý nào ngay tại tháng, quý đó, không phân biệt đã xuất dùng hay còn để trong kho — không phải đợi xuất hàng mới được khấu trừ.
Lỡ kê khai sai thì xử lý thế nào
Khoản 6 Điều 23 Nghị định 181/2025/NĐ-CP (và điểm đ khoản 1 Điều 14 Luật) cho phép doanh nghiệp tự khai lại nếu phát hiện số thuế GTGT đầu vào đã kê khai, khấu trừ bị sai, sót, với điều kiện việc khai thuế diễn ra trước khi cơ quan thuế, cơ quan có thẩm quyền công bố quyết định kiểm tra thuế, thanh tra thuế. Nếu việc khai vào tháng, quý phát sinh sai sót làm tăng số thuế phải nộp hoặc giảm số thuế được hoàn của kỳ đó thì khai bổ sung đúng vào kỳ phát sinh sai sót, nộp đủ số thuế tăng thêm hoặc bị thu hồi số đã hoàn tương ứng và nộp tiền chậm nộp (nếu có). Nếu việc khai vào kỳ phát sinh sai sót làm giảm số thuế phải nộp, hoặc chỉ làm tăng hoặc giảm số thuế còn được khấu trừ chuyển sang kỳ sau, thì khai vào tháng, quý phát hiện sai sót.
Một hệ quả về chi phí cũng cần nhớ. Khoản 16 Điều 23 quy định số thuế GTGT đầu vào không được khấu trừ thì được tính vào chi phí để tính thuế thu nhập doanh nghiệp hoặc tính vào nguyên giá tài sản cố định theo pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp, trừ số thuế GTGT của hàng hóa, dịch vụ mua vào từng lần có giá trị từ 05 triệu đồng trở lên không có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt. Trả tiền mặt một hóa đơn 6 triệu đồng là mất cả hai đường: không khấu trừ được thuế, cũng không được tính phần thuế đó vào chi phí.
Câu hỏi thường gặp
Ngưỡng 5 triệu đồng tính theo hóa đơn hay theo lần thanh toán?
Điều 26 Nghị định 181/2025/NĐ-CP nói về hàng hóa, dịch vụ mua vào từ 05 triệu đồng trở lên đã bao gồm thuế GTGT, còn điểm h khoản 2 nhắc tới "hàng hóa, dịch vụ mua vào từng lần theo hóa đơn dưới 05 triệu đồng theo giá đã có thuế giá trị gia tăng". Mốc so sánh là giá trị từng lần mua theo hóa đơn, cùng với quy tắc cộng dồn trong một ngày của cùng một người bán tại khoản 3 Điều 26.
Thanh toán bằng thẻ tín dụng hoặc ví điện tử của công ty có được tính là không dùng tiền mặt?
Khoản 1 Điều 26 dẫn chiếu tới Nghị định số 52/2024/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt để xác định chứng từ hợp lệ, và chỉ loại trừ rõ một trường hợp: chứng từ bên mua nộp tiền mặt vào tài khoản của bên bán. Với từng phương tiện thanh toán cụ thể, phải đối chiếu đúng quy định của Nghị định 52/2024/NĐ-CP; nếu là nhân viên chi hộ thì còn phải đáp ứng điểm i khoản 2 Điều 26. Đây là nhóm chứng từ bị soi kỹ khi thanh tra, nên khi chưa rõ thì hỏi đơn vị tư vấn thuế trước khi hạch toán.
Chi phí mua sắm trước khi doanh nghiệp được thành lập có khấu trừ được không?
Được, nếu đúng điều kiện tại điểm b khoản 3 Điều 24 Nghị định 181/2025/NĐ-CP: các sáng lập viên có văn bản ủy quyền cho tổ chức, cá nhân chi hộ các khoản mua sắm hàng hóa, vật tư và chi phí khác liên quan đến việc thành lập doanh nghiệp. Khi đó doanh nghiệp được khấu trừ thuế đầu vào theo hóa đơn GTGT đứng tên bên được ủy quyền, và phải thanh toán không dùng tiền mặt cho bên đó với những hóa đơn từ 05 triệu đồng trở lên.
Phần lớn thuế GTGT bị loại mà chúng tôi gặp khi rà sổ không đến từ quy định khó, mà từ thói quen cũ: trả tiền mặt cho hóa đơn vài triệu, không theo dõi hạn thanh toán của hợp đồng trả chậm, hoặc để nhân viên tự chi mà không có quy chế nội bộ. Nếu doanh nghiệp của bạn muốn soát lại phần đầu vào trước khi khóa sổ năm, có thể tham khảo dịch vụ kê khai và báo cáo thuế của MP Consulting, hoặc xem bảng giá dịch vụ để biết phạm vi công việc.
Bài viết cập nhật đến ngày 31/10/2026 và mang tính tham khảo chung. Quy định có thể thay đổi và mỗi doanh nghiệp có tình huống riêng — vui lòng đối chiếu văn bản gốc hoặc liên hệ MP Consultingđể được tư vấn cho trường hợp cụ thể. Chịu trách nhiệm nội dung: Nguyễn Quang Nguyên Đán, Giám đốc (CEO).
